De Nederlandse hoek: Een filmtechniek die kijkers angstig maakt

door | 11 juli 2018

The Dutch Angle is een van die filmtechnieken die gewoon creativiteit, onbehagen en - bij sommigen - ook een beetje controverse uitstralen.

Wil je spanning, bezorgdheid, onbehagen, verwarring of soortgelijke gevoelens van desoriëntatie overbrengen in een compositie? Dit kan worden bereikt door je camerahoek naar één kant te kantelen - in wezen het camera-equivalent van je hoofd kantelen om ergens naar te kijken.

Ook bekend als De techniek wordt ook wel "Dutch Tilt", "German Angle", "canted angle", "canted camera" of "oblique angle" genoemd. Het is een schuin camerastandpunt waarbij de horizon niet evenwijdig loopt met de onderkant van het beeld, en de verticale lijnen schuin staan ten opzichte van de zijkant van het beeld. Deze techniek is gebruikt in honderden films, waaronder klassiekers als "The Bride of Frankenstein" (regie: James Whales), "Citizen Kane" (Orson Welles), "The Third Man" (Carol Reed) en "Maltese Falcon" (John Huston).

Het wordt vaak gebruikt in scènes waar dronkenschap of gevoelens van waanzin aanwezig zijn, zoals Bruce Willis's aankomst in een psychiatrisch ziekenhuis in "12 Monkeys," en kan van lichte hellingen van vijf graden tot extreme hoeken van 90 graden.

A videocompilatie door Jacob T. Swinney toont een verscheidenheid aan Nederlandse hoektaferelen van verschillende ernst door de decennia heen.

Wilt u grote bestanden verzenden of ontvangen?

Het kan ook worden gebruikt in een statische opname of gelijktijdig met pannen, zoomen, of andere vormen van kantelen, volgens MediaCollege.

Waar kwam het vandaan?

Ondanks zijn naam is de "Dutch Angle" niet in Nederland ontstaan. Voor zover wij weten, is de term zelfs niet door een Nederlander bedacht.

In feite, heeft het zijn wortels in de Expressionist beweging van Duitsland in de Eerste Wereldoorlog, toen de uitwisseling van films van en naar het land tot stilstand kwam onder de Britse zeeblokkade (het verhaal gaat dat "Deutsch"(het Duitse woord voor "Duits", werd in de loop der tijd "Nederlands"). Trouw aan het tijdperk, expressionistische films regelmatig aangeraakt zelfmoord, verraad, psychose, terreur en andere "donkere mentale toestanden."

In de jaren dertig werd de techniek in de Verenigde Staten al snel door regisseurs gebruikt in tientallen populaire films, zoals de eerder genoemde klassiekers van Welles, Whales en Huston. En er zijn er sindsdien honderden geweest.

Maar waarom maakt het publiek zich zo angstig?

Volgens Hollywood LexiconStandaardcomposities die standaard horizontaal-verticale lijnen volgen, zijn voor de hersenen gemakkelijker te assimileren. Nederlandse hoekcomposities daarentegen brengen beweging over en zijn voor onze hersenen moeilijker te verwerken.

Deze overbrenging van beweging, van vloeibaarheid, kan op haar beurt bij het publiek emoties van angst en verwarring opwekken - de verschoven horizon en het gevoel van wegvallende verticale lijnen kunnen kijkers het gevoel geven dat er iets niet klopt.

Wordt het te veel gebruikt?

Hangt ervan af aan wie je het vraagt, maar de meeste filmkenners zeggen dat, zoals elke techniek, het gebruikt moet worden spaarzaam en op de juiste momenten.

Het is de laatste tijd wat omstreden geworden door het vermeende overmatige gebruik in sommige films, zoals "Battlefield Earth" - regisseur Roger Christian naar verluidt slechts één scène in de hele film is niet met deze techniek opgenomen - en "Thor," dat was bekritiseerd voor te veel vertrouwen op de techniek.